İskonto, bir malın ya da alacağın bedelinden belirli bir oranda ya da tutarda yapılan indirimdir. Hesabı basittir: iskonto tutarı, liste fiyatının iskonto oranıyla çarpılıp yüze bölünmesiyle bulunur; ödenecek tutar ise liste fiyatından bu tutarın çıkarılmasıyla elde edilir. Örneğin 1.200 TL’lik bir üründe yüzde 15 iskonto 180 TL eder ve ödenecek tutar 1.020 TL olur.
İskonto Nedir?
İtalyanca kökenli olan iskonto sözcüğü günlük dilde indirimle aynı anlamda kullanılır. Ticaret ve finans dilinde ise iki ayrı anlam taşır:
- Ticari iskonto: Satıcının mal ya da hizmet bedelinden yaptığı indirim.
- Finansal iskonto: Vadesi gelmemiş bir alacağın, vadeye kadar geçecek sürenin faizi düşülerek bugünkü değerine indirgenmesi.
İskonto Türleri
Ticari iskonto çeşitleri
- Miktar iskontosu: Belirli bir adedin üzerindeki alımlarda uygulanır.
- Nakit ya da peşin ödeme iskontosu: Vadeyi beklemeden ödeme yapan alıcıya tanınır.
- Sezon ve kampanya iskontosu: Dönem sonu ya da özel günlerde yapılan indirimler.
- Bayi ya da ticari iskonto: Üretici ya da toptancının aracılara tanıdığı liste fiyatı indirimi.
Finansal iskonto
Bir senet ya da çek vadesinden önce bankaya verilerek nakde çevrildiğinde, banka vadeye kadar olan süre için faiz ve masraf keser. Bu işleme senet kırdırma ya da iskonto ettirme denir. Bankaların ellerindeki senetleri merkez bankasına yeniden iskonto ettirmesine ise reeskont adı verilir; konunun para politikasıyla bağlantısını merkez bankası faiz kararlarının ekonomiye etkileri yazımızda bulabilirsiniz.
İskonto Nasıl Hesaplanır?
Temel formüller
- İskonto tutarı = Liste fiyatı x İskonto oranı / 100
- İskontolu fiyat = Liste fiyatı – İskonto tutarı
- Kısa yol: İskontolu fiyat = Liste fiyatı x (100 – İskonto oranı) / 100
- İskonto oranı = (Liste fiyatı – Ödenen fiyat) / Liste fiyatı x 100
Örnek 1: İskontolu fiyatı bulma
Liste fiyatı 2.500 TL olan bir üründe yüzde 20 iskonto uygulanıyor.
- İskonto tutarı: 2.500 x 20 / 100 = 500 TL
- İskontolu fiyat: 2.500 – 500 = 2.000 TL
Örnek 2: İskonto oranını bulma
Etiket fiyatı 800 TL olan bir ürün 680 TL’ye satılıyor.
- İndirim tutarı: 800 – 680 = 120 TL
- İskonto oranı: 120 / 800 x 100 = yüzde 15
Örnek 3: İskontodan önceki fiyatı bulma
Yüzde 25 iskontodan sonra 450 TL ödenen bir ürünün ilk fiyatı, ödenen tutarın kalan orana bölünmesiyle bulunur: 450 / 0,75 = 600 TL.
Zincirleme İskonto Hesaplama
Aynı ürüne art arda iki iskonto uygulandığında oranlar toplanmaz; ikinci iskonto, ilk iskontodan sonra kalan tutar üzerinden hesaplanır.
1.000 TL’lik bir üründe önce yüzde 10, ardından yüzde 5 iskonto yapıldığını düşünelim:
- İlk iskonto: 1.000 x 10 / 100 = 100 TL, kalan 900 TL
- İkinci iskonto: 900 x 5 / 100 = 45 TL, kalan 855 TL
Toplam indirim 145 TL, yani yüzde 14,5’tir; yüzde 15 değildir. Kampanyalardaki “yüzde 50 artı yüzde 20” gibi ifadeleri değerlendirirken bu farkı akılda tutmak gerekir: böyle bir kampanyada toplam indirim yüzde 70 değil, yüzde 60’tır.
İskonto ve KDV İlişkisi
Faturada gösterilen ve ticari teamüllere uygun iskontolar KDV matrahına dahil edilmez. Yani KDV, iskonto düşüldükten sonra kalan tutar üzerinden hesaplanır.
Örnek: Birim fiyatı 1.000 TL olan bir mal için yüzde 10 iskonto yapılırsa matrah 900 TL olur. KDV oranı yüzde 20 ise vergi 180 TL, fatura toplamı 1.080 TL’dir. KDV oranları ürün grubuna göre değiştiği için kendi ürününüze uygulanan güncel oranı resmî kaynaklardan kontrol edin.
Faturanın düzenlenmesinden sonra yapılan, örneğin yıl sonunda ciroya bağlı verilen iskontolar farklı işleme tabidir. Fatura düzeni hakkında genel bilgi için e-fatura nedir yazımıza bakabilirsiniz.
Finansal İskonto Nasıl Hesaplanır?
Senet iskontosunda iki yöntem kullanılır. Aşağıdaki formüllerde vade gün olarak, faiz oranı yıllık yüzde olarak alınmış ve yıl 360 gün kabul edilmiştir.
Dış iskonto
İskonto, senedin üzerinde yazan nominal değer üzerinden hesaplanır.
Dış iskonto tutarı = Nominal değer x Faiz oranı x Gün sayısı / 36.000
Örnek: Nominal değeri 10.000 TL, vadesine 90 gün kalan bir senet yıllık yüzde 40 oranla iskonto ettirilirse: 10.000 x 40 x 90 / 36.000 = 1.000 TL. Ele geçen tutar 9.000 TL olur.
İç iskonto
İskonto, senedin bugünkü değeri üzerinden hesaplanır.
İç iskonto tutarı = Nominal değer x Faiz oranı x Gün sayısı / (36.000 + Faiz oranı x Gün sayısı)
Aynı senet için: 10.000 x 3.600 / 39.600 = yaklaşık 909,09 TL. Bugünkü değer yaklaşık 9.090,91 TL’dir. Görüldüğü gibi iç iskonto tutarı her zaman dış iskontodan düşüktür. Örnekteki faiz oranı yalnızca hesabı göstermek için seçilmiştir; güncel bir oranı yansıtmaz.
İskonto Hesaplarken Sık Yapılan Hatalar
- Art arda uygulanan iskonto oranlarını toplamak
- İskontodan önceki fiyatı bulurken, ödenen tutara aynı oranı eklemek. Yüzde 20 indirimli 800 TL’lik ürünün ilk fiyatı 960 TL değil, 1.000 TL’dir.
- KDV’yi iskontodan önceki tutar üzerinden hesaplamak
- İskontoyu kâr marjı ile karıştırmak; iskonto satış fiyatından, kâr marjı ise maliyetten hareketle değerlendirilir
- Finansal iskontoda gün sayısını ve yıl esasını yanlış almak
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Fatura, KDV ve muhasebe kayıtlarıyla ilgili işlemlerinizde mali müşavirinize danışın. Diğer konular için finans kategorimize göz atabilirsiniz.
