Kuduz, memelilerde merkezi sinir sistemini tutan, virüs kaynaklı ve belirtiler ortaya çıktıktan sonra neredeyse her zaman ölümle sonuçlanan bir hastalıktır. İnsanlara çoğunlukla enfekte bir hayvanın ısırması, tırmalaması ya da salyasının açık yaraya veya mukozaya temas etmesiyle bulaşır. İyi haber şu ki temas sonrası zamanında yapılan tıbbi müdahaleyle hastalık önlenebilir. Hayvanlarda en dikkat çekici belirtiler ani davranış değişikliği, aşırı salya, yutma güçlüğü ve felçtir.
Kuduz Nedir?
Kuduza, Lyssavirus cinsinden bir virüs neden olur. Virüs vücuda girdikten sonra sinirler boyunca ilerleyerek beyne ulaşır ve beyin iltihabına yol açar. Oradan tükürük bezlerine yayıldığı için hastalık salya yoluyla başka canlılara geçer.
Hastalık köpek, kedi, tilki, çakal, kurt, yarasa, sığır gibi sıcakkanlı memelilerde görülür. Dünya Sağlık Örgütü’nün bilgilendirmelerine göre insanlardaki vakaların büyük çoğunluğu köpek ısırıklarından kaynaklanır. Kuşlar, sürüngenler ve balıklar kuduz taşımaz.
Kuduz Nasıl Bulaşır?
- Isırık: En sık bulaş yoludur. Virüs, hayvanın salyasıyla yaraya girer.
- Tırmalama: Pençede salya bulunuyorsa tırmık da risk oluşturur.
- Yalama: Salyanın açık yaraya, göze, ağız ya da burun içine teması bulaşa yol açabilir.
Sağlam deriye temas, hayvanı sevmek ya da hayvanın kanına, idrarına, dışkısına dokunmak genel olarak bulaş yolu sayılmaz. Yine de emin olamadığınız her temas için sağlık kuruluşuna danışmak gerekir; riskin değerlendirmesini hekim yapar.
Kuduz Hayvan Belirtileri Nelerdir?
Hayvanlarda hastalık genellikle üç evrede ilerler. Belirtiler türe ve hayvana göre değişebilir; aşağıdakilerin hepsi aynı hayvanda görülmeyebilir.
Başlangıç evresi
- Karakter değişikliği: uysal hayvanın huzursuzlaşması ya da ürkek hayvanın alışılmadık biçimde sokulgan olması
- Saklanma, karanlık yerlere çekilme
- İştahsızlık, ateş
- Isırılan bölgeyi sürekli yalama ya da kaşıma
Saldırgan (öfkeli) evre
- Sebepsiz saldırganlık; cansız nesneleri, kafesi, hatta kendi vücudunu ısırma
- Amaçsız dolaşma, uzak mesafelere kaçma
- Işığa ve sese aşırı tepki
- Ses değişikliği; köpeklerde boğuk, farklı bir havlama
- Yenmeyecek şeyleri yeme eğilimi
Felç (sessiz) evresi
- Çene ve boğaz kaslarının felci nedeniyle ağzın açık kalması, alt çenenin sarkması
- Yutamama ve buna bağlı yoğun salya akışı
- Arka bacaklardan başlayan güçsüzlük, sendeleyerek yürüme
- Tam felç ve ölüm
Bazı hayvanlarda saldırgan evre hiç görülmez, hastalık doğrudan sessiz biçimde ilerler. Bu nedenle sakin görünen ama salyası akan, yutkunamayan bir hayvan da şüpheli kabul edilmelidir. Yaban hayvanlarının insandan korkmaması, gece aktif olan türlerin gündüz ortalıkta dolaşması da uyarı işaretidir.
Bir hayvanın kuduz olup olmadığı dışarıdan bakılarak kesin olarak anlaşılamaz. Kesin tanı ancak yetkili laboratuvarda konur; şüpheli hayvanların gözlem altına alınması da veteriner hekimlerin ve resmî kurumların işidir.
İnsanlarda Kuduz Belirtileri
Kuluçka süresi çoğunlukla haftalar ile aylar arasında değişir; ısırığın yeri ve derinliği bu süreyi etkiler. İlk işaretler belirsizdir: ateş, halsizlik, baş ağrısı ve ısırık bölgesinde karıncalanma, yanma ya da ağrı. Hastalık ilerledikçe huzursuzluk, bilinç bulanıklığı, yutma güçlüğü, sudan ve hava akımından korkma, kasılmalar ve felç ortaya çıkabilir.
Belirtiler başladıktan sonra hastalığın bilinen etkili bir tedavisi yoktur. Kuduzu önlemenin yolu, belirtileri beklemeden temasın hemen ardından sağlık kuruluşuna başvurmaktır.
Şüpheli Temasta Ne Yapılmalı?
- Yarayı hemen yıkayın. Sağlık otoriteleri, ısırık ya da tırmık yerinin bol su ve sabunla uzun süre (yaklaşık 15 dakika) yıkanmasını önerir.
- Vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna gidin. Yara küçük görünse de, hayvan sahipli ya da aşılı olsa da değerlendirmeyi hekim yapmalıdır. Aşı ve gerekirse diğer koruyucu uygulamalara hekim karar verir.
- Hayvan hakkında bilgi verin. Hayvanın türü, sahipli olup olmadığı, olayın nerede ve nasıl gerçekleştiği sağlık ekibi için önemlidir.
- Hayvanı kendiniz yakalamaya çalışmayın. Belediyenin veteriner işleri birimine ya da ilgili resmî kuruma haber verin.
- Başlanan aşı takvimini aksatmayın. Randevuları hekimin belirttiği günlerde tamamlayın.
Yaraya kolonya, kül, yoğurt gibi maddeler sürmek ya da yarayı sıkıca kapatmak gibi kulaktan dolma yöntemlerden uzak durun.
Kuduzdan Korunma Yolları
- Evcil kedi ve köpeklerinizi veteriner hekimin önerdiği takvimde aşılatın ve aşı karnesini saklayın.
- Tanımadığınız, yaralı ya da garip davranan hayvanlara dokunmayın; yemek yiyen, uyuyan veya yavrusunu koruyan hayvanı rahatsız etmeyin.
- Çocuklara hayvanlara nasıl yaklaşılacağını ve bir hayvan ısırırsa ya da tırmalarsa bunu mutlaka bir yetişkine söylemeleri gerektiğini öğretin.
- Yaban hayvanlarını ve yarasaları elle tutmayın, eve almayın.
- Kuduzun yaygın olduğu bölgelere seyahat edecekseniz ya da mesleğiniz gereği risk altındaysanız temas öncesi korunma seçeneklerini hekiminize danışın.
Sağlıkla ilgili diğer rehberler için sağlık kategorimize göz atabilirsiniz. İnternette dolaşan yanlış sağlık bilgilerini ayırt etmek için bilgi kirliliğinden korunma yolları yazımız da yol gösterici olabilir.
Uyarı: Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tavsiye değildir. Hayvan ısırığı ya da şüpheli temas durumunda zaman kaybetmeden bir sağlık kuruluşuna başvurun ve hekime danışın.
